Gedicht

Sensorimotor Art Therapy®, Clay Field Therapy®
Vanaf 2020 ben ik me gaan verdiepen in de sensorimotor art therapy. Eerst door me uitgebreid te scholen in het aanbod van Sita Geerling en vanaf 2024 heb ik de overstap gemaakt naar scholing door Cornelia Elbrecht.
 
In de zomer van 2024 heb ik deelgenomen aan de Sensorimotor Art Therapy® summer school in Engeland. Samen met 26 therapeuten en behandelaren, uiteenlopend van vaktherapeuten, psychotherapeuten tot psychiaters uit heel de wereld, hebben we 14 dagen aaneen de scholing voor Clay Field Therapy gedaan. In deze nieuwsbrief geef ik een inkijkje in deze scholing en therapievorm. In 2025 ben ik aanwezig geweest als assistent, en heb ik een start gemaakt met het uitdragen van het vak.
Ik zie dat het werken met en vanuit het lichaam veel te bieden heeft, al helemaal met de doelgroepen waar wij mee werken en er is steeds meer evidentie die deze richting uit wijst. Ik ben van mening dat we met deze bijzondere methode goud in handen hebben, en vertel jullie daar graag wat meer over.
 
 Na de tweejarige post HBO opleiding tot tastzintuigelijk therapeut, TBT, waar het werken met de kleibak  (clayfield) onderdeel van is, werk ik sinds een aantal jaren geregeld met het aanbieden van de kleibak, naast mijn reguliere werk als beeldend therapeut.
 Deze zomer ben ik door Cornelia Elbrecht, 1 van de autoriteiten op dit gebied, verder getraind in het werken met trauma met de kleibak.
 In de summer school kregen we uitgebreid lessen en theorieën over trauma, traumabehandeling en de polyvagaal theorie. Daarnaast hebben we veelvuldig, onder supervisie op elkaar geoefend met het aanbieden en ondergaan van de kleibak. Ik heb prachtige processen gezien, ben erbij betrokken geweest, en ben zelf 8 keer de kleibak “in gegaan”. Ik heb mensen in korte tijd enorm bij de kern van “het probleem” en vervolgens in hun kracht, zien komen.  Prachtige schouwspellen om getuige van te zijn, bijzonder hoe blokkades voor je ogen opgelost worden.
 
Een zenuwstelsel wat zich ooit dusdanig bedreigd heeft gevoeld en het gevoel van machteloosheid heeft ervaren, waardoor er ter verdediging iets op slot is gegaan in het lichaam, herstelt niet altijd even goed. Al helemaal niet als er thuis geen veilige haven was om het te verwerken, er geen systeem was om je bij te staan (en laat daar nou net bij een groot deel van onze cliënten sprake van zijn geweest). Het trauma zet zich vast in het lichaam, wat kan leiden tot de meest uiteenlopende klachten waarvan de oorsprong lang niet altijd herkend wordt. Jarenlange therapieën, in en uit opname tot gevolg hebbende, ondanks alle inspanningen, helaas vaak met te weinig resultaat, omdat de echte blokkade diep weggestopt in het lichaam vast zit.
 Waar we bij trauma snel denken aan ernstige life events, ben ik me er meer van doordrongen geraakt dat trauma ook het gevolg kan zijn van ogenschijnlijk kleine gebeurtenissen, met wel een levensvormende impact. Het kan zich uiten in uiteenlopende klachten; psychosomatisch, angst, dwang,  depressie, of in veel wantrouwen in de wereld om zich heen.
Omdat het vast zit in het lichaam, is het lichaam bij uitstek de ingang om ermee aan de slag te gaan. Het vastgezette trauma kan bereikt worden door, in combinatie met beweging, de tastzin uit te nodigen. In de tast (verbonden aan ons grootste orgaan, de huid), zitten herinneringen opgeslagen van het hele leven, zelfs herinneringen die nog pre-verbaal zijn, tastherinneringen uit de tijd van de foetus, de baby (denk bijvoorbeeld aan een baby die angstig is, niet weg kan uit de situatie, maar niet duidelijk kan maken aan zijn verzorgers waarvoor zij zo bang is).
De geregeld pre-verbale gevoelsherinneringen worden aangeraakt door de tast, waardoor er ingang ontstaat om ruimte te maken en een beweging af te maken. De beweging die ooit nodig was geweest om zichzelf te beschermen, maar die nooit gemaakt kon worden doordat het niet veilig was of er geen mogelijkheden ter beschikking waren. Dit gedachtegoed komt voort uit de Somatic Experiencing® (SE) van Peter Levine.
 
 De kleibak nodigt iemand uit via het lichaam en de tast in contact te treden met zichzelf. Wanneer er voldoende vertrouwen gevoeld wordt, worden de ogen gesloten en worden de handen uitgenodigd naar de kleibak te gaan, waar de blokkades uit de weg kunnen worden geruimd.
 In de kleibak kan trauma gedoseerd worden doorgewerkt. Iemand wordt uitgenodigd buiten het bekende te gaan onderzoeken. En wanneer iemand buiten zijn window of tolerance schiet (dissociëren, angst/paniek),  zijn er allerlei ankers die de patiënt kunnen helpen zelf de regie weer te pakken zoals het letterlijk vastpakken van de randen van de houten bak of het laten rusten van de handen in een de bak met warm water die altijd naast de kleibak staat. 
 
 Door met de ogen dicht met de handen de tien kilo klei in de kleibak te benaderen, stuit iemand op eigen thema’s, iemand “ontmoet zichzelf” in de kleibak. De klei kan je zien als jouw wereld, waarin jijzelf, al je gevoelens, herinneringen en projecties kunnen worden gereflecteerd en geprojecteerd. Wanneer je met je gesloten ogen met je handen de klei beroert, doe je dat op een eigen en unieke manier. Je stuit op je eigen onzekerheid, onveiligheid, boosheid, frustratie, verdriet, speelsheid, rust, blijdschap, afkeer, angst, jezelf De handen voelen wat er moet gebeuren en zonder een bewust denk proces wordt de klei bewerkt. De bewegingen die gemaakt moeten worden, worden gemaakt omdat ze in het lichaam opgeslagen zitten.
 
CASUS vanuit de summerschool 
“Nu kan ik even helemaal tot rust komen, waardoor ik bij mezelf kan komen”
De therapeut spoort de patiënt aan bewegingen af te maken. De therapeut ziet  de aanzet, de huivering en helpt de patiënt met het vinden van veiligheid en helpt in de voorbereidingen om zichzelf te verdedigen, bevrijden, verlossen, afkeren. Iets te doen, een een beweging te kunnen maken die in het verleden niet gemaakt kon worden om zichzelf te bevrijden van een machteloos gevoel. Ik kan!  Soms moet al de klei de bak uit worden gewerkt, duwend, trekkend, het moet weg, voor er verder kan worden gegaan.
Daarna wordt er onderzocht wat er moet gebeuren met de nieuw verworven ruimte, met het in contact komen met jezelf, zonder deze blokkade. Wat kan en wil ik, nu ik echt de rust voel die ik (vaak) jaren niet had, nu ik in contact kan en durf te treden met mezelf? Er ontstaat ruimte om te onderzoeken,om te spelen. Ook deze beweging wordt aangemoedigd, tot iemand bij een punt aan komt waar hij zij voelt dat het echt goed is, dat hij/zij zichzelf gezien en gevonden heeft. Dit proces kan zich meerdere weken herhalen, om het stevig te integreren en het vertrouwen te vergroten.
Dit “spelen” is een van de mooie manieren om meer neuroflexibiliteit te bewerkstelligen, en nieuwe neurologische verbindingen aan te leggen.
Aan het einde van een sessie kan er in de lichamelijke en in de cognitieve integratie ruimte gemaakt worden om het te verankeren. Waar in je lichaam voel je de nieuw verworven mogelijkheid? Voel dat maar! En geef het woorden als: “ik mag leven”, “ik voel me sterk”, “ik mag mijn eigen keuzes maken”, “ik geef mijn grens aan”, “ik weet wat ik wil”, “ik ben goed zoals ik ben”, “ik mag spelen”. Dit wordt door de patiënt uitgesproken. De patiënt wordt aangemoedigd om deze zin en de hieraan gekoppelde gevoelssensaties in het lichaam, de komende tijd geregeld te herhalen en te voelen, zodat in het zenuwstelsel de nieuwe route ingesleten wordt. Er is geen dreiging meer, het lichaam heeft nieuwe mogelijkheden!
Tot slot wordt er zo nodig en zo mogelijk besproken wat de betekenis voor de patiënt is geweest van deze sessie. Zodat de patiënt ook op een meer cognitieve manier integreert wat er is doorgewerkt of doorleeft.
Maar het hoeft niet expliciet te worden gemaakt, als dit niet kan of gewenst is. Hierdoor is het ook een relatief veilige manier om aan traumata te werken. We benadrukken dat het verhaal niet hetgeen is waar de aandacht naar toe gaat, immers het “verhaal” zit in het hoofd (is vaak al lang en vaak genoeg herhaald) en we willen juist niet opnieuw in het gevoel van verlamming en machteloosheid vast komen te zitten, maar juist zoeken naar kracht en beweging. Het werken in de kleibak, met klei, water en de zintuigen, geeft hierin continue hulpbronnen om iemand te helpen pendelen van denken naar voelen en andersom.

“Ik ga mijn eigen tempo, ik zoek mijn eigen route”
Omdat Cornelia Elbrecht inmiddels 74 jaar is, is ze de komende jaren bezig mensen van over de hele wereld op te leiden om haar methode door te kunnen geven en haar werk als opleider voort te kunnen zetten.
In Nederland heeft ze daarvoor mijn docente tastzintuigelijke beeldende therapie benaderd, en ook heeft ze mij gevraagd om  daarin te gaan faciliteren in de toekomst. Een enorm grote eer natuurlijk! Hoe dit precies vorm moet gaan krijgen in de komende jaren, moet de komende tijd onderzocht worden, maar het is natuurlijk fantastisch daar aan mee te kunnen gaan werken. Naast dat cliënten vanaf nu behandeling van Clay Field Therapy kunnen krijgen bij mij in de praktijk, gaan we in Nederland meer therapeuten opleiden tot Clayfield therapist! En dat is heel goed nieuws, aangezien het een methode is die op een behapbare manier een relatief snel resultaat boekt, bij cliënten met uiteenlopende problematiek.
Saba Başoğlu, klinisch psychologe in Turkije, is recentelijk gepromoveerd op een onderzoek rondom de Clayfield methode. Een prachtig begin voor meer evidentie naar deze methode, waar we als vaktherapeuten zeker verder aan willen gaan bijdragen!